Makale gönderirken, tez yüklerken ya da teşvik başvurusu yaparken karşına çıkan ilk zorunlu alanlardan biri ORCID numarasıdır. Peki bu 16 haneli numara tam olarak nedir, neden her yerde isteniyor ve Türkiye'de neden zorunlu? Bu rehber, ORCID'in ne işe yaradığını, nasıl ücretsiz alınacağını ve aldıktan sonra ne yapman gerektiğini sade biçimde açıklar.
ORCID nedir ve neden var?
ORCID (Open Researcher and Contributor ID), her araştırmacıya özel, kalıcı ve tekil bir dijital kimliktir. Şuna benzer bir formatı vardır: 0000-0002-1825-0097. Amacı basit ama kritik bir sorunu çözmektir: isim karışıklığı.
Akademik dünyada aynı ada sahip yüzlerce araştırmacı olabilir; ayrıca isimler evlilik, transliterasyon (ör. "Ö" → "O") veya kısaltma nedeniyle farklı yazılabilir. Bu durumda bir yayının gerçekten kime ait olduğu belirsizleşir ve atıflar yanlış kişiye gidebilir. ORCID, tüm yayınlarını, atıflarını, projelerini ve tez danışmanlıklarını tek bir kimlik altında toplayarak bu karışıklığı ortadan kaldırır.
ORCID arka planda Web of Science, Scopus, Crossref ve PubMed gibi uluslararası veri tabanlarının yanı sıra YÖKSİS ve TÜBİTAK ARBİS gibi ulusal sistemlerle entegre çalışır — yani bir kez doğru kurulduğunda, kimliğin her yerde seni takip eder.
Türkiye'de zorunlu mu?
Evet. YÖK Yürütme Kurulu'nun 13.05.2020 tarihli kararıyla, öğretim elemanları ile tezli lisansüstü öğretim programlarına kayıtlı öğrencilerin ORCID numarası kullanması zorunlu tutulmuştur. Bu zorunluluk şunları kapsar:
- Lisansüstü tezler — YÖK Ulusal Tez Merkezi'ne kayıtta ORCID istenir.
- Yayınlar — makale, bildiri, kitap ve her türlü bilimsel yayının takibinde ORCID kullanılır.
- TR Dizin — TR Dizin dergilerine gönderimde yazarların ORCID'i talep edilir.
Yani ORCID, Türkiye'de yalnızca "iyi olur" değil, tez ve yayın süreçlerinin bir ön koşuludur. TR Dizin'in ne olduğu ile birlikte, ulusal akademik altyapının temel parçasıdır.
Adım adım: ORCID nasıl alınır?
ORCID almak ücretsizdir ve birkaç dakika sürer. İki yol var:
- Doğrudan orcid.org üzerinden: Sağ üstteki "Sign in / Register" bağlantısına tıkla → "Register now" ile ad, soyad ve e-posta bilgilerini gir → e-postanı doğrula. Numaran anında oluşur.
- YÖK Akademik üzerinden (akademisyenler için): YÖK Akademik Özgeçmiş Sistemi'nde Kişisel Bilgiler sayfasından ORCID için bir şifre belirleyerek numaranı oluşturabilirsin; bu yöntem YÖKSİS ile eşleşmeyi kolaylaştırır.
İpucu: ORCID'i bir kez oluştur ve tek hesabı kullan. Yanlışlıkla ikinci bir ORCID açmak (mükerrer kayıt), yayınlarının iki kimliğe bölünmesine yol açar ve sonradan birleştirmek zahmetlidir.
Aldıktan sonra: profili doldur
Numarayı almak ilk adımdır; asıl değer, profili doldurmaktan gelir:
- Yayınlarını bağla — Crossref, Scopus ve Web of Science'ın "search & link" araçlarıyla yayınlarını ORCID'ine otomatik aktar. Elle tek tek eklemek zorunda değilsin.
- Kimliklerini eşleştir — Scopus Author ID ve Web of Science ResearcherID'ini ORCID'ine bağla; böylece atıfların doğru sana gelir.
- Eğitim ve çalışma bilgisini ekle, görünürlük ayarını herkese açık yap.
Dolu bir ORCID profili, akademik görünürlüğünü ve atıflarını artırmanın en temel adımıdır; ayrıca yazar sırası ve sorumlu yazar bilgisiyle birlikte, katkının kime ait olduğunu resmen kayda geçirir.
Süreci pratiğe bağlamak
ORCID, makaleni bir dergiye gönderirken istenecek ilk bilgilerden biridir — ama gönderimin başarısı, doğru dergiyi seçmekle başlar. Peerfect'in ücretsiz dergi öneri motoru, makalenin kapsamına uyan dergileri önüne koyar; ORCID'in hazır ve profilin dolu olduğunda, gönderim sürecinin kimlik tarafını tek seferde halletmiş olursun.
Özet: ORCID, akademik kimliğinin kalıcı adresidir. Türkiye'de zorunludur, ücretsizdir ve dakikalar içinde alınır; ama gerçek faydayı, profili doldurup yayınlarını bağladığında verir. Bir kez doğru kur, ömür boyu kullan.
Kaynaklar: ORCID Numarası Zorunluluğu ve YÖK Ulusal Tez Merkezi — Çukurova Üniversitesi SBE, ORCID Numarası Alınması Hakkında — Gazi Üniversitesi FBE, info.orcid.org (Türkçe). ORCID bireysel araştırmacılar için ücretsizdir; zorunluluk kapsamı YÖK kararı ve kurum yönergelerinde tanımlıdır.