"Adım kaçıncı sırada olacak?" — çok yazarlı makalelerde en hassas ve en sık çatışma yaratan sorudur. Yazarlık bir nezaket değil, sorumluluk meselesidir: kimin yazar olacağı ve hangi sırada yer alacağı net kurallara dayanır. İşte yazarlığın nasıl belirlendiği ve anlaşmazlıkların nasıl önleneceği.
Makalede kim yazar olabilir?
Uluslararası standart olan ICMJE ölçütlerine göre yazarlık dört koşulun hepsini gerektirir:
- Çalışmanın tasarımına, verisine veya yorumuna önemli katkı;
- Taslağı yazma veya eleştirel revizyon;
- Yayımlanacak sürümü onaylama;
- Çalışmanın bütününden sorumluluk kabulü.
Yalnızca veri toplamak, fon sağlamak veya genel gözetim yapmak — tek başına — yazarlık için yeterli değildir; bunlar teşekkür (acknowledgements) bölümünde belirtilir.
Sorumlu yazar (corresponding author) kimdir?
Sorumlu yazar, gönderimi ve yazışmayı yöneten kişidir: editörle/hakemlerle iletişim, revizyon ve beyanların koordinasyonu, yayın sonrası soruların muhatabı. En kıdemli yazar olmak zorunda değildir — çoğu zaman makaleyi fiilen yazan kişidir. Hakeme yanıt mektubunu da genelde sorumlu yazar koordine eder.
Yazar sırası ne anlama gelir?
| Konum | Tipik anlam |
|---|---|
| İlk yazar | En çok katkı sağlayan; işi yürüten (genelde genç araştırmacı) |
| Son yazar | Kıdemli/yürütücü (danışman, lab yöneticisi) |
| Sorumlu yazar | Yazışma + gönderimi yöneten (sıradan bağımsız; ★ ile işaretlenir) |
| Ortadaki yazarlar | Katkı sırasına göre |
Uyarı: bu gelenek alana göre değişir. Bazı disiplinler (ör. matematik, ekonomi) yazarları alfabetik sıralar; sıradan kıdem/katkı çıkarımı yapmaz. Hedef alanının normunu öğren.
Etik ihlalleri: hayalet ve armağan yazarlık
- Armağan (gift/honorary) yazarlık: gerçek katkısı olmayan birine (ör. bölüm başkanı) yazarlık vermek.
- Hayalet (ghost) yazarlık: gerçek katkı sahibini (ör. bir yazar/araştırmacı) listeden çıkarmak.
- Her ikisi de yayın etiği ihlalidir ve fark edilirse makalenin reddine veya geri çekilmesine yol açabilir; makalenin red sebeplerinden biri de etik sorunlardır.
Anlaşmazlıkları önlemek
En etkili yol baştan konuşmaktır: çalışmanın başında yazar listesini ve sırasını belirleyip yazılı (e-posta yeter) hale getir; katkılar değiştikçe güncelle. CRediT gibi katkı taksonomileri (kavramsallaştırma, metodoloji, yazım vb.) kimin ne yaptığını şeffaf belgeler ve sonradan çıkan tartışmaları önler.
Yazarlık ve sıra, makalenin bilimsel içeriği kadar ciddiye alınmalı. Çalışmanı doğru kurgulayıp doğru dergiye hazırlarken, Peerfect'in ücretsiz ön-hakem motoru makalenin etik beyanlar dahil gönderim öncesi eksiklerini editör gözüyle gösterir — böylece hem bilim hem süreç sağlam olur.