"Bir de bu derginin formatına uyarlayayım" derdini hiç yaşamamanın bir yolu var: format-free submission. Giderek yaygınlaşan bu politika, makaleni biçimle uğraşmadan göndermene izin verir. Özellikle bir red sonrası makaleyi başka dergiye taşırken ciddi zaman kazandırır. İşte ne olduğu ve nasıl kullanılacağı.
Format-free submission ne demek?
Format-free (ya da Your Paper Your Way / YPYW) submission, ilk gönderimde derginin katı biçim kurallarına uymadan makale gönderebilmendir. Font, kenar boşluğu, referans stili düzeni gibi ayrıntılarla uğraşmazsın; makaleni mevcut hâliyle yüklersin. Biçimlendirme yalnızca makale kabul edildikten sonra istenir — o noktada zaten yayımlanacağı için emek boşa gitmez.
Mantık basit: önce bilim, sonra biçim. Editör ve hakemler makaleyi içeriğine göre değerlendirir; biçim, kabul sonrasına bırakılır.
Hangi yayıncılar sunuyor?
| Yayıncı | Kapsam |
|---|---|
| Wiley (Free Format) | 1.100'den fazla dergi |
| Taylor & Francis / Routledge | 850'den fazla başlık |
| PLOS (ör. PLOS ONE) | Kabul kararına kadar biçim şartı aramaz |
Bunların yanında, yaşam bilimleri ve biyotıp için topluluk tarafından tutulan format-free dergi listeleri de vardır. Bir derginin format-free olup olmadığını yazar yönergesinde "free format", "format-free" veya "Your Paper Your Way" ifadelerinden anlayabilirsin.
Yine de neyi hazırlamalısın?
"Format-free" yalnızca biçim demektir — içerik disiplini geçerliliğini korur. Çoğu dergi hâlâ şunları bekler:
- Doğru ve eksiksiz atıflar (stil serbest olsa da kaynaklar tam olmalı)
- Tam gönderim metadatası (yazarlar, bağlılıklar, sorumlu yazar, beyanlar)
- Zorunlu bölümler (özet, yöntem, etik/çıkar çatışması beyanları)
- Çoğu zaman bir cover letter
Yani format-free, "hiçbir kural yok" demek değildir; "biçim kuralları kabul sonrasına ertelendi" demektir.
Avantaj ve dezavantajlar
Avantaj: İlk gönderimde reformatlama derdi yok; özellikle birden çok dergi deneyeceksen (red sonrası) her seferinde baştan biçimlendirme zahmetinden kurtulursun. Bilime odaklanırsın.
Dezavantaj: Kabul sonrası biçimlendirme yine gerekir (sadece ertelenmiştir). Ayrıca net kuralların yokluğu bazı yazarlara belirsiz gelebilir; yine de eksiksiz atıf ve bölümlere dikkat etmelisin.
Stratejik kullanım
Red sonrası makaleyi taşırken format-free bir dergi seçmek, reformatlama yükünü büyük ölçüde ortadan kaldırır. Maliyet ve erişim de kararın parçası — açık erişim ve APC maliyetleri ile birlikte değerlendir. Hedef derginin kapsamına uyup uymadığını (doğru dergi seçimi) ise her zaman önce kontrol et; format-free olması, kapsam uyumunun yerini tutmaz.
Kapsamına uyan ve sürecini kolaylaştıran dergileri tek tek aramak yorucu olabilir. Peerfect'in ücretsiz dergi öneri motoru, makaleni kapsamına uygun dergilerle eşleştirip erişim ve uygunluk bilgisiyle önüne koyar — biçim derdini en aza indirip doğru kapıya odaklanmanı sağlar.