Makaleni yazarken karşına çıkan en teknik ama en çok kafa karıştıran kararlardan biri, hangi atıf stilini kullanacağındır. APA mı, IEEE mi, Vancouver mı? Yanlış stil, makaleni dağınık gösterir ve çoğu zaman bir revizyon turuna mal olur. İyi haber: aralarındaki fark, ilk bakışta göründüğünden çok daha basit bir mantığa dayanır. Bu rehber üç yaygın stili ve hangisini ne zaman kullanacağını açıklar.
İki temel aile: yazar-tarih ve numaralı
Onlarca atıf stili olsa da hepsi iki büyük aileden birine girer:
- Yazar-tarih — Metin içinde yazarın adı ve yılı yazılır: (Yılmaz, 2024). Kaynakça alfabetik dizilir. APA bu ailenin en yaygın üyesidir.
- Numaralı — Metin içinde bir numara kullanılır: [1] veya (1). Kaynakça atıf sırasına göre dizilir. Vancouver ve IEEE bu ailedendir.
Bu ayrımı bir kez kavradığında, geri kalan her şey biçim ayrıntısıdır.
APA (7. baskı)
APA, yazar-tarih sisteminin standardıdır. Metin içinde (Yazar, yıl) biçiminde atıf yapılır; doğrudan alıntıda sayfa numarası eklenir: (Yılmaz, 2024, s. 12). Kaynakça listesi (References) alfabetik sıralanır. Ağırlıklı olarak sosyal bilimler, eğitim ve psikoloji alanlarında kullanılır.
Vancouver
Vancouver, tıp ve sağlık bilimlerinin standardıdır (NLM formatı). Metin içinde atıflar atıf sırasına göre numaralandırılır: (1), (2)… veya üst simge olarak. Kaynakça, metinde ilk göründükleri sıraya göre dizilir — alfabetik değil. Yoğun kaynak kullanan klinik makalelerde metni akıcı tuttuğu için tercih edilir.
IEEE
IEEE, mühendislik ve bilgisayar biliminin standardıdır. Vancouver gibi numaralıdır ama atıflar metin içinde köşeli parantezle gösterilir: [1], [2]. Kaynakça yine atıf sırasına göre dizilir. Elektrik-elektronik, bilgisayar ve genel mühendislik dergilerinin çoğu bu stili ister.
Tek bakışta karşılaştırma
| Stil | Metin içi | Kaynakça sırası | Yaygın alan |
|---|---|---|---|
| APA (7) | (Yazar, yıl) | Alfabetik | Sosyal bilimler, eğitim, psikoloji |
| Vancouver | (1) veya üst simge | Atıf sırası | Tıp, sağlık bilimleri |
| IEEE | [1] | Atıf sırası | Mühendislik, bilgisayar bilimi |
Hangisini kullanmalısın?
En kritik nokta şudur: atıf stilini sen değil, gönderdiğin dergi belirler. Alanının "genel" stili ne olursa olsun, bağlayıcı olan derginin yazım kılavuzudur (author guidelines / instructions for authors). Bu yüzden doğru sıra: önce uygun dergiyi seç, sonra o derginin istediği stile göre kaynakçanı düzenle.
İyi haber: birçok dergi artık format-free (biçim serbest) gönderim kabul ediyor — yani ilk gönderimde referansları o derginin tam biçimine sokmak zorunda değilsin; kabul sonrası düzenlersin. Yine de tutarlı ve eksiksiz bir kaynakça, her hâlükârda iyi izlenim bırakır.
Pratik: stilleri elle uğraşma
Kaynaklarını tek tek elle biçimlendirmek hem yorucu hem hataya açıktır. Zotero veya Mendeley gibi bir kaynakça yöneticisi, kaynaklarını bir kez topladıktan sonra APA, IEEE, Vancouver ve binlerce dergi stili arasında tek tıkla geçiş yapmanı sağlar. Bir makaleyi başka bir dergiye uyarlarken en çok zaman kazandıran adım budur.
Doğru dergiyi seçmek, hangi atıf stilini kullanacağını da baştan netleştirir. Peerfect'in ücretsiz dergi öneri motoru, makalenin kapsamına uyan dergileri önüne koyar; hedef dergini belirlediğinde, kaynakça stilini de o derginin kılavuzundan tek seferde öğrenirsin.
Özet: atıf stilleri karmaşık görünür ama mantık basittir — ya yazar-tarih (APA) ya numaralı (Vancouver, IEEE). Alan eğilimini bil, ama son sözü her zaman derginin yazım kılavuzuna bırak; biçimlendirmeyi ise bir kaynakça yöneticisine yaptır.
Kaynaklar: Citation Styles Guide — Scribbr, Vancouver vs APA Referencing — GenText, Citation Styles: APA, MLA, Chicago, IEEE — University of Pittsburgh. Kesin biçim kuralları stilin güncel baskısına ve derginin yazım kılavuzuna göre değişir.